Clusters zorgen voor investeringen in ’s-Hertogenbosch

Door Erik de Boer

Gepubliceerd in PropertyNL Magazine nr. 2, 20 februari 2015

Gemeente profiteert als vestigingslocatie van dynamische ondernemers die elkaar, kennisinstellingen en de gemeente opzoeken

Een goede locatie is essentieel. Maar extra plussen van ’s-Hertogenbosch zijn sterke netwerken, actieve ondernemers en ondernemend onderwijs. Dat trekt nieuwe bedrijven, organisaties en activiteiten aan. Dat is de overtuiging van Jan Hoskam, wethouder Economische Zaken van de gemeente ’s-Hertogenbosch. De extra dynamiek die daardoor ontstaat, biedt bijvoorbeeld ook kansen voor de aanpak van de leegstand. Dankzij een actief transitiebeleid dat de gemeente volop faciliteert, is de kantorenleegstand gemiddeld lager dan elders in Nederland, aldus Hoskam.

Spark
Eenmaal gevestigd in ’s-Hertogenbosch bundelen opvallend veel bedrijven hun krachten in clusters. Daarmee wordt ook de economische daadkracht van Den Bosch geschraagd. Een voorbeeld is Spark, een initiatief van de provincie Noord-Brabant, de Technische Universiteit Eindhoven, Avans Hogeschool, de gemeente ’s-Hertogenbosch en Heijmans, zegt Cassandra Vugts, directeur van Spark. ‘Spark is een campus voor innovatie in de bouw om via die weg maatschappelijke problemen in de woon- en leefomgeving op een creatieve, efficiënte en kosteneffectieve manier op te lossen. Daarbij trekken partijen dus samen op. Dat werkt efficiënter en bespaart kosten om de kanteling te maken van traditionele maakindustrie naar een kennisintensieve maakindustrie en slimme ambachtelijkheid. Om dat te bereiken wil Spark nieuwe economische ontwikkelingen stimuleren.’
De cluster is in 2014 van start gegaan en heeft in het afgelopen halfjaar een aantal belangrijke resultaten geboekt die zowel van economisch als maatschappelijk belang zijn. 
Vugts: ‘Zo vormt Spark meer en meer een platform voor innovatie en investeringen voor de stad en de provincie. Daardoor kan ’s-Hertogenbosch zich ontwikkelen als toepassingsregio, oftewel een plek die zich onderscheidt door innovatie de ruimte te geven en topkennis en toponderwijs hierin de kans te bieden.’

AgriFood Capital
Een andere cluster is AgriFood Capital, een samenwerkingsverband van ondernemers, onderwijs en overheid in Noordoost-Brabant. Het richt zich op vraagstukken rondom voeding, gezondheid en duurzaamheid. Uitgangspunt is de sterk aanwezige agrifoodsector te laten samenwerken met health, farma, bouw, technologie en logistiek.
Ruim tien regionale innovatieprojecten, geïnitieerd door bedrijven uit de regio, kregen in 2014 een aanjaagbijdrage van AgriFood Capital, waaronder Dairylink (micro-melkfabriek), Ecovat (thermische energieopslag bij agrifoodbedrijven) en een gerobotiseerde
veevoerwagen. ‘Wat zeker telt: agrifood past bij Brabant; het is zo herkenbaar. Ze voelen een hernieuwde trots’, zegt Roel Schutten, directeur.
Een van de concrete uitwerkingen van AgriFood Capital is het nieuwe R&D-gebouw en hoofdkantoor van PlantLab in de Gruyterfabriek, dat 30 september 2014 door koning Willem-Alexander werd geopend.

Logistiek Platform
Ook op logistiek vlak hebben veel ondernemers elkaar sinds vorig jaar gevonden, in het Logistiek Platform ’s-Hertogenbosch. Dit gebeurde op initiatief van de gemeente. Met het platform wil de logistieke sector onder meer haar imago verbeteren, zodat meer jongeren zich aanmelden voor een logistieke opleiding. ‘De eerste successen zijn al geboekt. Binnen twee jaar is de instroom bij logistieke opleidingen meer dan verdubbeld’, zegt Rien Geurts, voorzitter van het Logistiek Platform. Het samenwerkingsverband kijkt ook over de gemeentegrenzen heen. ‘We trekken met logistieke platforms in Oss en Veghel samen op in ‘Vijf Sterren Logistiek’ om Noordoost-Brabant sterker te profileren als logistieke hotspot. Zo bieden containerterminal BCTN Den Bosch en Spierings Smart Logistics, die aan elkaar grenzen, klanten een nieuw concept van flexibele warehousing aan waarmee grote partijen seizoenspieken kunnen opvangen.’

ICT-Community ’s-Hertogenbosch
De ICT-sector nam het initiatief tot ICT-Community ’s-Hertogenbosch, met meer dan 100 aangesloten bedrijven en onderwijsinstellingen die zich richten op kennis delen en samenwerking. De ICT-Community is mede-initiatiefnemer van en werkt nauw samen met de Jamfabriek, waar volop ruimte is voor startend ondernemerschap.

Moderne kantorenstad
’s-Hertogenbosch heeft zich in 20 jaar ontwikkeld tot top-10 kantorenstad van Nederland. De leegstand van kantoren stijgt de laatste jaren echter door uiteenlopende oorzaken. In ’s-Hertogenbosch is de leegstand door een actief transitiebeleid beduidend lager dan elders in Nederland. De gemeente ondersteunt nieuwe initiatieven voor de transformatie van kantoren naar andere functies. Per jaar verdwijnt op deze manier circa 15.000 m² aan minder kansrijke kantoren. De ambitie is om een aantrekkelijke kantorenlocatie te blijven met een aanbod van kantoren dat goed aansluit bij de vraag van de gebruiker. Met het Paleiskwartier heeft de stad een toplocatie met grote aantrekkingskracht.
Voor de komende jaren staat niet uitbreiding van de locaties of vierkante meters centraal, maar het verder verhogen van de kwaliteit van het vastgoed en de voorzieningen op de locaties. In samenwerking met vastgoedeigenaren en ondernemers investeert de gemeente dan ook stevig, bijvoorbeeld op bedrijventerrein De Herven. Om deze en andere redenen hebben bedrijven als SAP, CTAC, BDO, Ricoh, Brand Loyalty en Quintiq onlangs besloten in ’s-Hertogenbosch te blijven.

’s-Hertogenbosch: Vraag naar huisvesting is gegroeid
Het voorzieningenniveau en de aanwezigheid van goede kantoren- en bedrijventerreinen maken van ’s-Hertogenbosch een aantrekkelijke vestigingslocatie. De gemeente zet zich actief in om in samenwerking met ondernemers de economische structuur te versterken en biedt ruimte en kansen aan zowel het bestaande als het nieuwe bedrijfsleven.
Deze inspanningen hebben in 2014 hun vruchten hebben afgeworpen, zo blijkt uit de opname van commercieel vastgoed. Terwijl in de rest van Nederland de opname van diverse typen vastgoed op een vergelijkbaar niveau lagen met vorig jaar laat de opname in ’s-Hertogenbosch op alle fronten groei zien.
Opvallend is de opname van bedrijfsruimte. Na een aantal jaren waarin deze steeds afnam, is deze in 2014 plotseling meer dan verdubbeld tot een totaal van 78.000 m². Dit werd niet zozeer veroorzaakt door de grootte van de transacties, maar vooral door een toename in het aantal ervan. 
Ook de opname van winkelruimte is fors toegenomen en kwam 60% hoger uit dan een jaar geleden. Hier is de oorzaak wel te vinden in het formaat van de afzonderlijke transacties. Met name op de Bossche Boulevard werd een aantal grote units verhuurd. In het voorjaar van 2015 wordt de uitbreiding van deze woonboulevard geopend.
De opname van kantoorruimte lag, na een iets lager niveau in 2013, in 2014 weer net boven de 30.000 m², een gemiddeld resultaat vergeleken met de afgelopen jaren.
Het paradepaardje van de stadsontwikkeling in ’s-Hertogenbosch is het Paleiskwartier. Achter het centraal station is een nieuw stuk binnenstad ontwikkeld waar gewoond en gewerkt wordt. Naast het Paleis van Justitie, kantoren en de campus met hogescholen staan er ook veel woningen in het Paleiskwartier, waardoor het een levendige wijk is geworden. Gepland staan nog een hotel, bioscoop en meer woningen en kantoren. 
Ook elders in de stad wordt vernieuwd. In november is beginnen met de sloop van het hoofdgebouw op het GZG-terrein. Het voormalige ziekenhuisterrein wordt getransformeerd naar een woon-, winkel- en verblijfsgebied waar ook de bibliotheek en het stadsarchief gevestigd zullen worden.